Het Nederlandse Supplement van

januari / februati 2024

Is de Bijbelse Sabbat terecht veranderd naar de zondag?

De geschiedenis en de Bijbel laten zien dat de Bijbelse sabbat de zaterdag is, de zevende dag van de week. Maar de meeste kerken van tegenwoordig komen voor de eredienst samen op zondag, de eerste dag van de week. In dit supplement gaan we na hoe deze verandering tot stand is gekomen en of deze verandering door God wordt goedgekeurd

Gods gebod met betrekking tot de Sabbat is heel duidelijk: “Gedenk de sabbatdag, dat u die heiligt. Zes dagen zult u arbeiden en al uw werk doen, maar de zevende dag is de sabbat van de HEERE, uw God. Dan zult u geen enkel werk doen (…) Want in zes dagen heeft de HEERE de hemel en de aarde gemaakt, de zee, en al wat erin is, en Hij rustte op de zevende dag. Daarom zegende de HEERE de sabbatdag, en heiligde die” (Exodus 20:8-11, herhaald in Deuteronomium 5:12-15). In Leviticus 23:2-3 vermeldde Hij daar bovendien bij dat de wekelijkse Sabbatdag een van de “feestdagen van de HEERE (is), die u moet uitroepen, (…) heilige samenkomsten. Dit zijn Mijn feestdagen” (nadruk onzerzijds). Hier legt God uit dat de Sabbat één van Zijn feesten is, en niet alleen van het Joodse volk of van het oude Israël, zoals velen ten onrechte denken. Hij zegt verder dat het een “heilige samenkomst” is.

We zien duidelijke uitspraken in de Bijbel dat de Sabbat heilig is – apart gezet – zoals God zelf meerdere keren heeft verklaard. Het is een dag om te rusten van onze normale arbeid en om samen te komen om Hem te aanbidden. Maar ondanks zulke duidelijke instructies – en het feit dat Jezus Christus Zichzelf “Heer van de Sabbat” noemde (Mattheüs 12:8; Marcus 2:28) – ziet het grootste deel van wat nu christendom wordt genoemd de zondag als de Sabbat of denkt dat dit gebod er niet meer toe doet.

Maar voor alle duidelijkheid: op joodse en christelijke kalenders geldt oorspronkelijk de zondag als eerste dag van de week (bron: Wikipedia). Sinds de invoering van ISO 8601 en NEN 2772 geldt in België en Nederland echter officieel (zakelijk) de maandag als eerste dag. Ook om praktische redenen staan in agenda’s (althans in Europa) vaak de zaterdag en de zondag samen aan het einde van een week. De Bijbelse Sabbat duurt echter van vrijdagavond zonsondergang tot zaterdagavond zonsondergang, aangezien in de Bijbel de dagen beginnen bij zonsondergang (zie Genesis 1:5, 8, 13, 19, 23, 31; Leviticus 23:32).

Hoe en wanneer is dan deze verandering tot stand gekomen? Wie heeft deze niet Bijbelse vervanging goedgekeurd, en waarom?

Een verhaal met een donker verleden

Om het verhaal te begrijpen, moeten we teruggaan naar de eerste eeuw en de invloedrijke krachten begrijpen die de kerk beïnvloedden. Norbert Brox, hoogleraar vroege kerkgeschiedenis aan de Universiteit van Regensburg in Duitsland, beschrijft het standpunt van de vroege kerk vóór deze verandering: “De eerste [christelijke] gemeenschappen waren groepen die zich vormden binnen het Jodendom (…) Christenen geloofden (…) in de God van Israël: hun Bijbel was de Bijbel van de Joden (…) Ze bleven (net als Jezus) de Joodse praktijk van de tempeldienst en de wet naleven (Handelingen 2:46; 10:14) en gaven buitenstaanders de indruk een Joodse sekte te zijn (Handelingen 24:5, 14; 28:22), geen nieuwe religie. Zelf beschouwden ze zich waarschijnlijk ook gewoon als Joden” (A Concise History of the Early Church, 1996, pag. 4). Dit blijkt ook duidelijk uit het lezen van het boek Handelingen. De vroege kerkleden gingen door met de gebruiken die ze al lang kenden, waaronder het volgen van Jezus Christus’ voorbeeld van het samenkomen voor de eredienst op en het heilig houden van Gods sabbatdag (Mattheüs 12:8; 24:20; Marcus 1:21; 2:27-28; 6:2; 16:1; Lucas 4:16; 13:10; 23:56; Handelingen 13:14, 42, 44; 16:13; 17:1- 3; 18:4).

Binnen een paar decennia begonnen de dingen echter te veranderen. In de tijd van de apostelen begonnen sommigen, die beweerden trouwe dienaren van Christus te zijn, ketterse leerstellingen te introduceren. De apostel Paulus beschreef zulke mensen en hun methoden: “Want zulke lieden zijn valse apostelen, bedrieglijke arbeiders, die zich voordoen als apostelen van Christus. En geen wonder, want de satan zelf doet zich voor als een engel van het licht. Het is dus niets bijzonders als ook zijn dienaars zich voordoen als dienaars van gerechtigheid” (2 Korinthe 11:13-15).

De schade die deze valse leerstellingen aanrichtten, verspreidde zich wijd en zijd. De apostel Johannes schreef tegen het einde van de eerste eeuw over een valse dienaar die zoveel macht had gekregen dat hij brutaalweg Johannes’ eigen boodschappers afwees en trouwe kerkleden excommuniceerde! (3 Johannes 9-10). Toen Johannes aan het eind van de eerste eeuw zijn laatste werk had geschreven, waren de boeken en brieven die samen het Nieuwe Testament vormen, compleet. Na zijn dood hielden betrouwbare ooggetuigenverslagen van gebeurtenissen en veranderingen in de Kerk grotendeels op. We hebben weinig betrouwbare informatie over de volgende eeuwen.

Vervolging leidt tot veranderingen

Een deel van het gebrek aan informatie over deze tijd komt door de vervolging van de Kerk. Onder keizer Nero (54- 68 na Christus) kregen de christenen in Rome de schuld van het in brand steken van de stad en werden velen gemarteld. Later eiste de Romeinse keizer Domitianus (81-96 na Christus) dat alle burgers van het rijk hem als god zouden aanbidden. Christenen en Joden die, in gehoorzaamheid aan Gods geboden, weigerden aan het edict te voldoen, werden wreed vervolgd. In de daaropvolgende decennia en eeuwen werden het christendom en jodendom overspoeld door golven van bloedige vervolging.

In de eerste en tweede eeuw kwamen de Joden in het Heilige Land in opstand tegen de Romeinse overheersing. Vooral de tweede opstand leidde tot vervolging van Joden en het jodendom. Nadat de Romeinse keizer Hadrianus (117-138 na Christus) Jeruzalem had veroverd, verwoestte hij het en bouwde een nieuwe stad waar Joden niet eens in mochten komen. Hij verbood ook de besnijdenis en het vieren van de Sabbat.

Professor Brox beschrijft het effect dat dit had op de Kerk: “De Joodse christenen in Palestina waren verdreven in de Eerste Joodse Oorlog (66-70), maar waren daarna teruggekeerd naar Jeruzalem; maar na de Bar Kokhba-opstand, de Tweede Joodse Oorlog tegen de Romeinen (132-135), moesten ze het land verlaten omdat ze als Joden besneden waren en alle Joden nu verbannen waren op straffe van de dood. Voorlopig betekende dat dus het einde van deze Kerk [te Jeruzalem]” (Brox, p. 19).

Uit de schaarse historische verslagen blijkt dat in deze tijd van intense Jodenvervolging een aanzienlijk aantal christenen elke identificatie met het jodendom begon te vermijden. Het meer zichtbare deel van het christendom begon aan een duidelijke overgang van de leerstellingen van de apostelen naar een anti-joodse religieuze filosofie.

Vroegere gebruiken die men gemeen had met het jodendom – zoals het rusten en het samenkomen op de wekelijkse Sabbatdag en het houden van de door God voorgeschreven feesten die in de Bijbel staan – begonnen snel af te nemen naarmate nieuwe gebruiken de Kerk binnenslopen. Slechts weinigen hadden de moed om de voortdurende vervolging onder ogen te zien en trouw te blijven aan de Bijbelse gebruiken die door de apostelen van Christus waren gevolgd en overgeleverd.

In deze donkere tijd ontstond er een heel andere versie van het christendom, een versie met Rome als hoofdkwartier en met duidelijk verschillende gebruiken voor de eredienst. Tegen het einde van de tweede eeuw vaardigde bisschop Victor I van Rome (189-199 na Christus) een ultimatum uit dat iedereen “de zondagse eredienst van de Romeinse kerk moest volgen” (Brox, p. 124).

Constantijn legt een ander “christendom” op

De heerschappij van Constantijn als keizer (309-337 na Christus) veranderde de richting die het christendom zou inslaan dramatisch. Hoewel hij zijn leven lang een zonaanbidder was, werd onder zijn heerschappij het christendom de officiële religie van het Romeinse rijk en liet hij zich dopen – zij het pas op zijn sterfbed.

Onder zijn dominante toezicht werd op het Concilie van Nicea (325 na Christus) de Bijbelse viering van het Pascha verworpen ten gunste van het door mensen bedachte Pasen, waarbij steeds meer heidense gebruiken werden overgenomen.

Constantijn verklaarde dat degenen die weigerden het voorbeeld van de Romeinse kerk te volgen, ketters waren en geëxcommuniceerd moesten worden. Zijn daaruit voortvloeiende brief toonde de diepe afkeer die hij had van praktijken die hij als “Joods” beschouwde – maar die in werkelijkheid Bijbelse geboden waren.

“Het is onwaardig,” verordonneerde hij, “dat we bij de viering van dit heilige feest [Pasen] de gewoonte van de Joden volgen, die hun handen hebben bezoedeld met enorme zonden en daarom terecht zijn getroffen door blindheid van de ziel (…) Laten we dan niets gemeen hebben met de verfoeilijke Joodse menigte (…) Streef ernaar en bid voortdurend dat de reinheid van uw ziel in niets bezoedeld mag lijken door gemeenschap met de gewoonten van deze meest goddeloze mensen” (geciteerd door Eusebius, Life of Constantine 3, 18-19, Nicene and Post-Nicene Fathers, 1979, tweede serie, deel 1, pp. 524- 525).

De Britse historicus Paul Johnson vat samen hoe Constantijns aanpak van het samenvoegen van religieuze gebruiken een vervalst christendom voortbracht dat het heidendom vermengde met Bijbelse elementen: “Veel christenen maakten geen duidelijk onderscheid tussen deze zonnecultus [Mithraïsme] en die van henzelf. Zij (…) hielden hun diensten op zondag, knielden naar het Oosten en hielden hun geboortefeest op 25 december, de geboortedag van de zon tijdens de winterzonnewende (….) Gaf het rijk zich over aan het christendom, of prostitueerde het christendom zich aan het rijk?” (“A History of Christianity”, 1976, pp. 67- 69).

Van sabbat naar zondag

Constantijns lange betrokkenheid bij de verering van de zon leidde ertoe dat hij de wekelijkse rustdag voor het christendom formeel veranderde in de zondag, de dag waarop de zon werd aanbeden. “In 321 introduceerde Constantijn de zondag als een wekelijkse rustdag (…) en op deze dag werd er niet gewerkt (…) De rust van het werk op de christelijke zondag was afgeleid van het Joodse sabbatsgebod, waarmee de zondag inhoudelijk niets te maken had” (Brox, p. 105).

Een tijd lang bleven sommigen in wat nu een grotendeels gewijzigd christendom was, de Sabbat en andere feesten houden, net zoals Jezus en de apostelen hadden gedaan. Dit hield echter geen stand. Robin Fox, docent oude geschiedenis aan de Universiteit van Oxford, stelt het als volgt: “In de jaren 430 sprak het Christelijke Concilie van Laodicea zich in detail uit tegen de christelijke viering van de Joodse Sabbat (…) en het houden van Joodse feesten” (Pagans and Christians, 1987, p. 482).

Het edict van het Concilie over de Sabbat luidde als volgt: “Christenen mogen niet judaïseren door op de Sabbat te rusten, maar moeten op die dag werken, en veeleer de [zondag] eren; en dán, als zij kunnen, rusten als christenen. Maar als iemand een judaïsant blijkt te zijn, laat hem dan van Christus worden afgesneden.”

Wat volgde waren eeuwen van vervolging door een nu gecombineerde macht van kerk en staat. Het houden van de Sabbat op de zevende dag werd grotendeels uitgeroeid, en werd alleen nog door een kleine en verspreid levende minderheid die trouw Gods geboden bleef volgen, in acht genomen.

De waarheid toegegeven over het veranderen van Gods gebod

Kardinaal James Gibbons, aan het begin van de 20e eeuw aartsbisschop van Baltimore, geeft de waarheid toe over de vervanging van de Bijbelse Sabbat van de zevende dag door de zondag: “Je kunt de Bijbel lezen van Genesis tot Openbaring, en je zult geen enkele regel vinden die de heiliging van de zondag toestaat. De Schrift schrijft de religieuze viering van de zaterdag voor, een dag die wij nooit heiligen” (The Faith of our Fathers, 1917, p. 89).

En The Convert’s Catechism of Catholic Doctrine geeft deze beknopte vraag-en-antwoord uitleg over de geschiedenis die we hierboven hebben behandeld:

“V: Welke dag is de sabbatdag?

  A: Zaterdag is de sabbatdag.

  V: Waarom vieren we de zondag in plaats van de zaterdag?

  A: Wij vieren de zondag in plaats van de zaterdag omdat de katholieke kerk in het Concilie van Laodicea de  

       plechtigheid van zaterdag naar zondag heeft verplaatst” (Peter Geiermann, 1957, p. 50).

Ook veel protestantse kerkgenootschappen geven toe dat de zaterdag de Bijbelse Sabbatdag is, dat de verandering werd doorgevoerd door de Rooms-Katholieke kerk en dat er geen Bijbelse basis is voor het vieren van de zondag.

Wat is volgens God de ware Sabbatdag?

Uit het Nieuwe Testament blijkt keer op keer dat ook na het overlijden en de opstanding van Jezus Christus de apostelen en de vroege Kerk de Sabbat als dag van rust zijn blijven vieren—ook de geroepenen uit de heidenen zijn de Sabbatdag gaan vieren! Dit blijkt bijvoorbeeld uit Handelingen 13:42: “En toen de Joden weggegaan waren uit de synagoge, drongen de heidenen erop aan dat op de volgende sabbat dezelfde woorden tot hen gesproken zouden worden.”

De verandering van de Sabbat naar de zondag wordt nergens in de Bijbel goedgekeurd— sterker nog, het wordt in verband gebracht met heidense religies (Mithraïsme).

En toch houden vele christenen eraan vast. Maar wat zegt de Bijbel? “Waarom noemt u Mij: Heere, Heere, en doet niet wat Ik zeg?” (Lukas 6:46).

Het vieren van de zondag en andere heidense feestdagen zijn door mensen bedachte leringen, die niet door God ingesteld zijn: “Tevergeefs eren zij Mij, omdat zij leringen onderwijzen die geboden van mensen zijn” (Mattheüs 15:9).

God wil niet gediend worden met heidense gebruiken, zoals het vieren van de zondag: “Wees dan op uw hoede dat u niet (…) in dezelfde valstrik komt, en dat u niet vraagt naar hun goden, door te zeggen: Zoals deze volken hun goden gediend hebben, zo zal ik het ook doen” (Deuteronomium 12:30-31). Sla niet de weg van Kaïn in (Judas 1:11), die dacht God op zijn eigen manier te kunnen dienen. God wil daarentegen gediend worden in geest en in waarheid (Johannes 4:23-24).

We hopen dat u, met Gods hulp, Zijn wil zult zoeken en die ook zult volgen! Voor meer informatie over dit onderwerp kunt u gratis onze boekjes “De Bijbelse rustdag – zaterdag of zondag?” en “Gods plan volgens Zijn heilige dagen” aanvragen of downloaden van onze website.

Ook kunt u de volgende (ondertitelde) Beyond Today-afleveringen over dit onderwerp bekijken op ons YouTube-kanaal:

“Geldt de Sabbat voor christenen?”

• “De zegeningen van de Sabbat

• “Jezus: Schepper van de Sabbat

• “De Sabbat in het verleden en in profetie

© Verenigde Kerk van God, Postbus 93, 2800 AB Gouda. Tel: 06-29601189. info@verenigdekerkvangod.org – www.verenigdekerkvangod.org.

Financieel steunen? Rekeningnummer NL43ABNA0538360747 of NL72INGB0003561825 t.n.v. Verenigde Kerk van God te Gouda. “ANBI geregistreerd”.

Het Nederlandse Supplement van Beyond Today

Een gratis exemplaar aanvragen
Vul hieronder uw gegevens in en wij sturen u een gedrukt exemplaar van onze gratis brochure, ‘Is de Bijbelse Sabbat terecht veranderd naar de zondag?’.
Abonneer u gratis op Beyond Today!

Vul hieronder uw gegevens in voor een abonnement op onze gratis gedrukte editie van het tweemaandelijkse tijdschrift Beyond Today.

Alle Artikelen

Cookiebeleid

Deze website gebruikt cookies om informatie op uw computer op te slaan. Sommige van deze cookies zijn essentieel om onze site te laten werken en andere helpen ons te verbeteren door ons inzicht te geven in hoe de site wordt gebruikt.

Door onze site te gebruiken aanvaardt u de voorwaarden van ons Privacybeleid.

Ledenruimte

Dit is een besloten gedeelte voor leden en vrienden van de Verenigde kerk van God